شماره‌ی ۴۸
شماره‌ی ۴۸
ترجمهٔ ماشینی با شهرزاد است و ممکن است خطا داشته باشد.
از مجموعهٔ صد داستان کوتاه فانتزی
«ارتباط‌گران حرفه‌ای لزوما منظور را منتقل نمی‌کنند.»
شاید چون ماه مه بود. اما پروفسور رود حس کرد خون گازدار در رگ‌هایش حباب‌رقص می‌کند. وقتی در راهرو به همکار بلندبالا و چرمین‌پوست و رقیبش، پروفسور کریس، برخورد، چنان جستی به سلام صبحگاهی‌اش داد که نگاهی از تعجب برانگیخت.
شاید چون زوئی آلبمارل — گچ دو بار شکست پیش از آنکه خودش را جمع‌وجور کند و فشار درست را به کار ببرد — با پیراهنی آشکارتر از همیشه در کلاس نشسته بود.
شاید حس قدرت ذهن بر ماده بود و نیرو بر هر دو.
در هر حال، دید که با شوقی تازه سخنرانی قدیمی‌اش را درباره زبان‌شناسی آغاز کرده است.
«به لطف نوآم چامسکی و دستور گشتاری، می‌آموزیم که —» روی تخته گچ نوشت:
جان مری را دوست دارد.
مری از سوی جان دوست داشته می‌شود.
«—که یک جمله است، در صورت فعال و مجهولش، چیزی نیست جز “ساختار سطحی” جمله.
«ممکن است خیال کنیم آن را روشن می‌بینیم، مثل از فراز یک هواپیما—» صبر کرد تا خنده خودش را نشان دهد، بعد ادامه داد. «—سبزی انبوه یک جنگل بارانی. اما زیر سطح، آن سرگیجه‌ها و لولیدن‌هاست که کف جنگلی فرویدی را جای پرجنب‌وجوشی می‌کند. دکتر چامسکی این زیری بودن، این دستور تیره‌تر را “ساختار ژرف” می‌نامد.
«اما درست همین‌جاست که کار دارد جالب می‌شود و دکتر چامسکی ما را تنها می‌گذارد. دست‌کم با وجود خروجی‌های کامپیوتری و جهان‌بینی‌اش، برای من روشن نکرده است که ماهیت این ساختار ژرف چیست. به ما می‌گوید بنیاد همه زبان‌ها مجموعه‌ای متناهی از جهان‌شمول‌های فطری است. اما این جهان‌شمول‌ها دقیقا چه هستند؟
«چون تردید دارم که بر دکتر چامسکی و دغدغه‌های بزرگ‌ترش وارد شوم و از او بخواهم—با ادامه استعاره جنگل—“برش کامل”، خودم دست به کار شده‌ام.
«با خیال‌بافی درباره ساختار ژرف شروع کردم. گفتم که جنگلی فرویدی است، و توصیفش نمی‌کنم جز اینکه بگویم خیلی هم خوشحال بودم که راهم را از آن باز کردم. بعد از آن سفر بد، به امنیت و سلامت نسبی ساختار سطحی پناه بردم.»
وقفه‌ای دیگر تا خنده خودش را نشان دهد. به‌طرز دلپذیری از طریق زویی آلبرمارل خودش را نشان داد.
کجا بود؟ آه، بله.
«ممکن بود همان‌جا گیاه‌وار بمانم و هرگز نتوانم درخت‌ها را از جنگل ببینم. اما خوشبختانه ساختار سطحی، پروتئوس‌وار، تن به تغییر می‌دهد. از این تغییرها، امیدبخش‌ترینشان به نظر می‌رسید—» با گچ نوشت:
جان برای مری عشق می‌آفریند.
مری عشق را از جان جذب می‌کند.
«این بی‌درنگ یک زیرساخت الکترومغناطیسی را به ذهن می‌آورد، کاملا هماهنگ با ساختار مغز. با این حال، به‌سختی می‌شد آن را یک جهش دانست. بعد به فکرم رسید. با تبدیل «عشق» از فعل به اسم، به یک جهان‌شمول فطری برخورده بودم!
«مدت‌ها پیش از انقلاب صنعتی، انسان این حس را داشت که اشیا بر او مسلط می‌شوند، یا دست‌کم اراده‌ای از خود دارند. انسان نئاندرتال را تصور کنید که سنگ چخماقی را می‌تراشد و زخم بند انگشتش را به حساب خودسری ماده یا ابزار می‌گذارد. عشق، البته، شیء نیست بلکه فرایندی است. با این حال، این صورت‌بندی دیگر جمله حس درستی از ماهیت زیرین این جهان بی‌شخصیت می‌دهد که همه‌مان در آن غریبیم.» با گچ نوشت:
عشق جان را به مری پیوند می‌دهد.
مری با عشق به جان پیوند می‌یابد.
همان‌جا بود، سیاه بر سفید. و دقیقا سر وقت تمام شده بود. کلاس داشت خالی می‌شد. ایستاد و به نوشته روی تخته نگاه کرد.حکاکی‌اش کن روی یک درخت، نوآم، با لبخند فکر کرد. لبخندش به همان اندازه برای زویی آلبمارل بود که در گوشه چشمش درنگ می‌کرد. سینه‌اش باد کرد و ریزه‌های گچ روی کتش را در آبشاری ابری به پرواز درآورد.
«بله، عزیزم؟» صدا کاملا صدای خودش نبود.
زویی گرد و پر به او تکیه داد.
«این یکی را نمی‌فهمم، پروفسور رود—» به تخته اشاره کرد.
گچ انگشتانش را تکاند و دستش را برای لمس او دراز کرد.
بعد اتفاق افتاد.
زویی جیغ کشید.
نوشته روی تخته را دید که لرزید و شل شد.
روی تخته‌سنگی سر خورد، پاک‌کن را از لبه پرت کرد، دنبال پاک‌کن به زمین رفت، خودش را جمع کرد، بعد راه افتاد به سمت درگاه. زویی از او جلو زده و ناپدید شده بود. روی تخته‌های کف، آستانه در، و باز تخته‌های کف جاری شد و در راهرو به سمت کلاس پروفسور کریس خزید.
پروفسور رود رد دست‌خطش را گرفت. خم می‌شد و زور می‌زد تا ببیند، و گمان کرد که با پایه‌های ریز ریشه‌مانند می‌خزد. در گل کف دریا ژله‌ای زنده تغذیه می‌کند، رشد می‌کند و زیاد می‌شود. کربنات کلسیم را از آب شور می‌گیرد تا برای خودش اسکلتی بسازد. ژله می‌میرد و می‌گندد و ذره‌ای از جسد اسکلتی‌اش را به رسوب گچی می‌افزاید که از خیلی پیش از آمدن انسان در حال انباشتن بوده است. این ژله زنده پایه‌های ریشه‌مانند می‌فرستد.
کلاس پروفسور کریس خالی بود جز خود پروفسور کریس که پشت میزش روی برگه‌های دانشجویان خم شده بود. سر بلند نکرد وقتی ماده گچی از قرنیز و دیوار بالا رفت و، چون آبشاری وارونه، از لبه سرریز کرد و روی تخته‌سیاه جاری شد.
وقتی سایه پروفسور رود روی میزش افتاد سر بلند کرد و دید که او به تخته‌سیاه خیره شده است. پروفسور کریس نگاهش را دنبال کرد.
شش بار جمله خودش را نوشته بود:
جان مری را دوست دارد.
مری کریس بلند شد، و باز بلندتر، و نزدیک بود با آغوشی جان رود را از جا بکند.
«چرا زودتر نگفتی، جان؟»
