شماره‌ی ۴۸
شماره‌ی ۴۸
ترجمهٔ ماشینی با شهرزاد است و ممکن است خطا داشته باشد.
از مجموعهٔ صد داستان کوتاه فانتزی
«طرحی برای زندگی.»
این حکایتی است که دوستی پس از کوآنترو و موسیقی برایم تعریف کرد، وقتی در گرگ‌ومیش نشسته بودیم و منتظر آمدن شب:
وقتی اسکار وایلد (گفت) مرد، روحش را دیدند که برای بهشت بیش از اندازه غمگین بود و برای جهنم بیش از اندازه شاد. روحی ژنده‌پوش با ظاهر یک شیطانک فرومایه‌ی کوچه‌گرد او را از میان مایل‌ها برزخ به اتاقی بزرگ و مه‌گرفته برد، بسیار شبیه (تا آنجا که می‌توانست ببیند) به باشگاهی معین در لندن. راهنمای کوچک و چرکینش که تندتک بود پیش رفت تا به میزی رسید چیزی شبیه آنچه خانم‌ها برای گلدوزی یا پیرمردها برای شطرنج به کار می‌برند، و همان‌جا ایستاد و مثل فرفره دور خود چرخید.
«مال خودت!» جیرجیر کرد.
«مال من؟»
اما رفته بود. روی میز تخته‌ای بود مثل تخته‌های بازی کودکان، و نزدیکش بانویی تیره‌پوش در حریر رنگ شراب مهره‌ها را روی تخته‌ی خودش جابه‌جا می‌کرد. نویسنده‌ی نامدار خم شد تا نگاهش کند — او اتفاقا سر بلند کرد — آدا ر… بود، قربانی رسواترین رسوایی دهه‌ی گذشته. او در پاریس از ذات‌الریه مرده بود یا از دلی شکسته؛ هیچ‌کس نمی‌دانست کدام. از گوشه‌ی چشمان سیاهش نگاهی به او انداخت، چنان تراژیک، چنان رمیده، چنان جن‌زده، که شاعر (مؤدب‌ترین مردها، حتی وقتی مرده بود) سر فرود آورد و روی برگرداند. تخته‌ای که پیش رویش بود هزارتویی از خانه‌های رنگارنگ و خطوط پرپیچ‌وخم بود و بالایش با خطی تاج‌دار نوشته شده بود «او. او’ف. وایلد»، زیرا این الگوی زندگی او بود و هر مرد و زنی در آن اتاق بر تخته‌ای کار می‌کرد که رویدادهای زندگی‌اش بر آن نقش بسته بود. هرکس می‌کوشید زندگی‌اش را به تصویری زیبا و منظم بازآراید و وقتی این کار را تمام می‌کرد، آزاد می‌شد تا دوباره زندگی کند. چنان‌که می‌توانید تصور کنید، هم هیجان‌انگیز بود و هم به‌طور هولناکی اضطراب‌آور، این از نو زیستن، این فروافتادن بر تخته و در همان حال روحی مرده — اگر نه نفرین‌شده — بودن در اتاقی به اندازه‌ی تمام کوه اتنا، اما به‌طرزی غریب شبیه باشگاهی لندنی وقتی تازه تاریک شده و چراغ‌ها را روشن کرده‌اند. بانوی کنار وایلد به سپیدی شیشه بود. تقریبا کارش تمام شده بود. یک بازو بالا برد — آستین تیره‌اش بر تخته کشیده شد — و در یک لحظه طرحش ویران شد. آقای وایلد چند مهره را که افتاده بود برداشت و به آن بانو بازگرداند.
گفت: «اگر اجازه بدهید. شما هنوز تولد مرا و رفتن‌هایم به دیدن بچه‌هایم را نگه داشته‌اید.»
شاعر پسشان داد.
گفت: «شما سخاوتمندید. اما دیگر اینجا همه سخاوتمندند. همه چیز را فراهم می‌کنند. تمام زندگی آدم را فراهم می‌کنند.»
شاعر سر فرود آورد.
آن بانو گفت: «البته آسان نیست. خیلی تلاش می‌کنم. اما به نظر می‌رسد نمی‌توانم هیچ کاری را تمام کنم. مطمئن نیستم کمبودم آن توانایی لازم برای نظم‌دادن است یا شاید حس زیبایی‌شناسی؛ همیشه چیزی زشت سرک می‌کشد…» مهره‌های رنگی‌اش را با هر دو دست بالا برد، با همان لطفی که روزگاری او را محبوب محافل کرده بود.
گفت: «پیش‌تر چند بار امتحان کرده‌ام.»
همین‌جا بود که شاعر روی برگرداند و کوشید از فرصت دومش بگریزد، اما هر جا می‌رفت تخته پیش از او می‌رفت. میان او و پیرمردهای جلیقه‌مخملی می‌ایستاد؛ پیش روی بانوان معلق می‌ماند؛ حتی لحظه‌ای کنار آرنج کودکی شکوفا می‌شد.
آنگاه شاعر گویا آرامش ازدست‌رفته‌اش را بازیافت؛ شروع کرد به کار روی بازی؛ جدا می‌کرد و جفت می‌کرد و می‌چید، هرچند معلوم نبود چه تماشاگری در نظر دارد. تخته — که پیش‌تر با سیاه و ارغوانی سنگین پوشیده شده بود (چون طراحی از یکی از هم‌عصران آقای وایلد) — رفته‌رفته ظریف‌ترین نقطه‌چین رنگ را به خود گرفت. مثل محوطه‌های پارک در ماه ژوئن از باد و سایه نفس می‌کشید. مثل بادبزن باز می‌شد.
او. او. اف. وایلد، ادیب کامروا، در سال هزار و نهصد و بیست و پنج با زنش در هاید پارک قدم می‌زد. شصت و نه سال داشت. بیست کتاب نوشته بود در حالی که اسکار وایلد یکی نوشته بود، پانزده نمایشنامه در حالی که آن منحط و هرزه‌کار پنج تا نوشته بود، مقاله‌های بی‌شمار، هفت رمان تاریخی، سه دفتر شعر گردآمده، و سخنرانی‌های عمومی کرده بود (هرچند نه در چند سال اخیر)، و از خود ملکه ویکتوریا تقدیرنامه‌ای گرفته بود (این خیلی پیش‌تر بود). لاله‌های هاید پارک بر وایلدها به نوری ملایم و یکدست می‌درخشیدند. او. او. اف. وایلد، که بیست کتاب نوشته بود و—نیازی به گفتن نیست—دو پسر با آبرویی بی‌عیب و نقص به جا گذاشت، از جا پرید، دست بر دلش گذاشت، و مرد.
صدایی در گوش شاعر گفت: «این زیباست، قربان، زیبا.» آقایی — که آقا نبود — کنار آرنجش ایستاده بود. صدا گفت: «به‌ندرت پیش آمده که یکی از بازدیدکنندگان‌مان، این‌طور که می‌گویند، کاری را در چنین زمانی کوتاه به پایان برساند، آن هم چنین کار زیبایی. و چه پشتکاری، قربان!» آقا از خود بی‌خود شده بود. «چه شوری! چه سرسپردگی خوشایندی! البته می‌دانید که کمتر مهمانی از مهمانان‌مان چنین برخورد عالی‌ای از خود نشان می‌دهد. بیشتر مهمانان‌مان —»
آقای وایلد با کنجکاوی گفت: «فکر می‌کنید چنین است؟»
«دل‌انگیز است، قربان! چه رنگ دلپذیری. چه ظرافتی.»
آقای وایلد گفت: «می‌فهمم.»
«بسیار خوشحالم که می‌فهمید، قربان. بیشتر مهمانان ما نمی‌فهمند. بیشتر مهمانان ما، اگر اجازه بدهید این آزادی را به خود بدهم، نجیب نیستند. اصلا نجیب نیستند. اما شما، قربان—»
اسکار وایلد، شاعر، در چهل و چهار سالگی مرده، فرصت دومش را از روی میز پیش رویش برداشت و تخته را روی زانویش شکست. مردی بلندقد و قوی بود، با همه وزنش، نزدیک شش پا قد داشت.
«و بعد؟» گفتم.
دوستم گفت: «و بعد»، «نمی‌دانم چه شد.»
«شاید،» گفتم، «بالاخره فرصت دومش را به او دادند. شاید مجبور بودند.»
دوستم گفت: «شاید»، «هیچ کار از این قبیل نکردند…
افزود: «ای کاش می‌دانستم». «فقط ای کاش می‌دانستم!» و همان‌جا رهایش کردیم.
