شماره‌ی ۴۸
شماره‌ی ۴۸
ترجمهٔ ماشینی با شهرزاد است و ممکن است خطا داشته باشد.
از مجموعهٔ صد داستان کوتاه فانتزی
«بیا دیگه، توخودت می‌دونیکه حق با اونه.»
قطار مترو در تونل از کار افتاده بود. ایستاده بودم، کمرم درد می‌کرد و دیرم شده بود. وقتی قطار از کار افتاد، کولر هم خاموش شد و جویبارهای کوچک عرق از بدنم سرازیر بود و راه‌هایی را می‌جستند که بیشترین ناراحتی را برایم فراهم کنند. بعد یکی از آن دیوانه‌ها با من شروع کرد به حرف زدن.
از آن‌جوان‌های لاغر و گودچشم و آتشین‌مزاج بود، از آن‌هایی که شعرشان را سر چهارراه‌ها می‌فروشند یا مانیفست انقلابی را با ماشین استنسیل در زیرزمین خانه‌اش تکثیر می‌کند. کفش کتانی پوشیده بود، شلوار کتان چرک، و با این گرما پیراهن فلانل با یقه بسته. آدمی نبود که بخواهم با او سر صحبت را باز کنم.
«این قطارها مایه ننگند. نه؟» صدایش نازک و لرزان بود. چشم‌های سیاه و ریز و براقش مدام در حرکت بودند و با بدگمانی صورت‌های اطرافش را می‌کاویدند.
«هوم،» جوابی دادم که تعهدی در آن نبود، و خودم را آماده می‌کردم برای یک سخنرانی آتشین علیه رژیم امپریالیستی که می‌گذاشت متروهایمان بپوسند و در همان حال آرزوهای مردمان آزادی‌خواه جهان را سرکوب می‌کرد.
«زیاد با مترو سفر می‌کنی؟»
«اه، آهان.»
این آشکارا جواب درست بود. تأیید کرد. گفت: «من هم همین‌طور.» چشمانش این‌جا و آن‌جا می‌دوید. پس به گمانم هم‌دل شدیم. ناگهان نگاهش به‌شدت به نگاه من قفل شد. «وقتی منتظر این قطار بودی، اتفاقی متوجه نشدی — اول قطاری از جهت مخالف آمد؟»
احمقانه بود که باید جواب می‌دادم، اما شدت علاقه‌اش مرا به یاد لحظه‌ای انداخت که در ایستگاه منتظر بودم. «خب، فکر کنم بله،» جواب دادم. «قطار دیگر همیشه اول می‌آید.»
با تأکید سر تکان داد. «درست است، درست است. همیشه همین‌طور می‌شود. قطار دیگر همیشه اول می‌آید. اما چرا باید این‌طور باشد؟ بنا بر آن‌چه به آن قوانین احتمال می‌گویند، اگر قطارها در هر دو جهت به یک اندازه مرتب بروند و زمان رسیدن تو نسبت به برنامه‌شان تصادفی باشد، باید حدود نصف مواقع قطار تو اول بیاید. درست است؟»
«خب،» گفتم، کمی گیج، «شاید فقط این‌طور به نظر می‌رسد که—»
با پیروزی فریاد زد: «آها!» و چشمان سیاهش برق زد. « آن‌ها همین را می‌گویند. می‌خواهند تو باور کنی. اما من مدرک دارم. مدرکی که آن‌ها نمی‌توانند ردش کنند. پنج سال است هر وقت از مترو استفاده کرده‌ام، یادداشت کرده‌ام کدام قطار اول آمد. این‌ها مدرک‌هاست. همین‌جا!» دفترچه‌ای ضخیم را که تا حالا ندیده بودم، تکان داد. صفحه‌ها را ورق زد. پر بود از علامت‌های مدادی و رقم‌های خط‌خطی. «نتایج را تا پنجشنبه گذشته دوباره حساب کرده‌ام. هشتاد و دو درصد مواقع قطار دیگر اول آمد. هشتاد و دو درصد! می‌دانی احتمال این‌که چنین رقمی تصادفی پیش بیاید چقدر است؟»
بی‌درنگ نمی‌دانستم.
«یک در ده میلیون!» فریاد زد، طوری که چند نفر سرشان را از نشنال اینکوایرر شان بلند کردند. مضطرب نگاهی به اطراف انداخت و با لحنی آهسته‌تر ادامه داد: «به نظرت این نشان می‌دهد آن‌چه به آن قوانین احتمال می‌گویند در این مورد برقرار است؟»
باید قبول می‌کردم که نبود.
«البته که نیست. خب پس باید توضیحی وجود داشته باشد. باید نظریه‌ای تازه پیشنهاد کرد. نظریه‌ای که این واقعیت را در نظر بگیرد که قطاری که من منتظرش هستم، احتمال بسیار کمتری دارد که پیش از قطار متناظرش در جهت مخالف برسد.»
دلم فرو ریخت. می‌خواست نظریه‌اش را توضیح دهد.
ادامه داد: «شانس بد، شانس خوب، این اصطلاح‌ها در احتمال بی‌معنی‌اند. قرار است همه‌چیز آخرش با هم جور دربیاید. اما معلوم است که برای بعضی‌ها جور درنمی‌آید. من یکی از همان آدم‌هایم. یک بازنده. یک مطرود. هیچ‌چیز هیچ‌وقت برایم درست پیش نرفته. معلوم است که هیچ‌وقت هم پیش نخواهد رفت. بعضی‌ها می‌گویند فقط خیال‌پردازی‌ات است. درست نیست. هشتاد و دو درصد. این خودش مدرک است. مدرک آماری شانس بد من.
«اما من تنها کسی نیستم که گرفتار چیزی است که خودم اسمش را گذاشته‌ام «پدیده قطار دیگر». تو متوجهش شدی. همه مسافران همیشگی مترو متوجهش می‌شوند. آیا بقیه مسافران مترو هم مثل من‌اند: بازنده، ناموفق؟ البته که هستند؛ اگر موفق بودند هر روز سوار مترو نمی‌شدند. با ماشین سر کار می‌رفتند، یا حتی بهتر، اصلا سر کار نمی‌رفتند. یک نگاه به اطرافت بینداز. این آدم‌ها بازنده‌اند.»
نگاه انداختم. بودند.
«پس نظریه من این است که قوانین احتمال در سطح انسانی برقرار نیستند. اوه، برای بیشتر چیزها کار می‌کنند—برای قد و وزن و پیش‌بینی تعداد سگ‌گزیدگی‌ها در شهر نیویورک. اما در این رخدادهای کوچک روزمره—چیزهایی که واقعا برای آدم‌ها اهمیت دارند—بدشانسی برای بعضی آدم‌ها بیشتر پیش می‌آید… آن‌هایی که مرتب سوار مترو می‌شوند.»
خب، ظاهری موجه داشت، اما قطعا من آدم قضاوت کردن نبودم. «درباره این نظریه‌ات چیزی منتشر کرده‌ای؟»
نگاهش برای لحظه‌ای از حرکت ایستاد و به من خیره شد. سؤال اشتباه. از دفترچه یک مشت نامه چرکین بیرون کشید و به طرفم تکان داد. چند خطش را دیدم: «با این حال، ما فکر نمی‌کنیم موضوع کاملا…» «چون شما هیچ اعتبار علمی‌ای در این زمینه ندارید که…»
«این،» گفت، «چیزی است که آن‌ها درباره نظریه من فکر می‌کنند. هیچ مجله‌ای حاضر نمی‌شد به آن دست بزند. برای گرفتن کمک‌هزینه درخواست دادم. می‌خواستم مطالعه‌ای روی مسافران دیگر مترو بکنم تا ببینم درصدهایشان شبیه درصدهای من است یا نه. هیچ‌کدام از بنیادها علاقه‌ای نشان ندادند. این به نظرت چه چیزی را می‌رساند؟»
از این پرسش جا خوردم. می‌دانستم چه چیزی به ذهنم می‌آورد، اما می‌دانستم او این را نمی‌خواهد بشنود. با ناراحتی شانه بالا انداختم.
نگاهش را در واگن چرخاند و خودش را نزدیک‌تر به من کشید. در گوشم زمزمه کرد: «یک توطئه.» بوی پیاز می‌داد. یک ابرویش را بالا انداخت تا نشان دهد دارد روی چیزی مهم تمرکز می‌کند. پرسید: «فکر می‌کنی کسانی که مجله‌های دانشگاهی و بنیادهای بزرگ را می‌گردانند، زیاد سوار مترو می‌شوند؟»
سرم را تکان دادم. گمانم سوار نمی‌شدند.
تند گفت: «معلوم است که نه. آن‌ها بازنده نیستند. در دفترهای مجلل کار می‌کنند. شغل‌های راحت و دائمی دارند. با ماشین و راننده به سر کار می‌روند، یا شاید پیاده از میان مسیرهای درخت‌کاری‌شده محوطه دانشگاهشان می‌گذرند. محال است کسی آن‌ها را ببیند که روز پس از روز، ساعت شلوغی، خودشان را در یکی از این قطارهای فرسوده جا کنند.
با هیجان پرسید: «می‌فهمی به کجا می‌رسم؟» «آن‌ها می‌دانند!» این را داد زد و از ترس دور خودش چرخید؛ بعد خودش را جمع‌وجور کرد و با صدایی آهسته‌تر ادامه داد: «می‌دانند، خوب هم می‌دانند، اما پنهانش می‌کنند. منطقی است، نه؟ اگر بازنده‌ها هستند، برنده‌ها هم باید باشند. آدم‌هایی که لازم نیست منتظر قطار بمانند. آدم‌هایی که در رستوران‌های شلوغ میز گیرشان می‌آید، ماشینشان درست کنار پمپ‌بنزین‌های شبانه‌روزی خراب می‌شود، بچه‌هایشان آخر دسامبر به دنیا می‌آیند تا بتوانند برای تمام سال قبل از آن، از تخفیف مالیاتی استفاده کنند.آدم‌هایی که کارها را می‌گردانند.
«آن‌ها می‌دانند،» گفت، و دیدم که باز کنترل از دستش می‌رفت. «بخشی از برنده بودن این است که آدم از بازنده‌ها خبر داشته باشد، از همان چیزی که به‌اصطلاح قوانین احتمال می‌گویند. توی کلوب‌هایشان از آن حرف می‌زنند، وقتی که پیش‌خدمت‌ها گوش نمی‌دهند، می‌دانی، توی جلسه‌های هیئت‌مدیره و دستشویی‌های مدیران درباره‌اش شوخی می‌کنند. توی کلوب اعیان، کنار استخر. همه‌جاهایی که من و تو هیچ‌وقت نمی‌توانیم برویم. می‌گویند: “چه خوب که ما برنده‌هاییم.” “چه خوب که بازنده‌ها نمی‌فهمند.” راستی، شنیده‌ام یکی از همین بازنده‌ها دارد درباره پدیده قطار دیگر سر و گوش می‌دواند. مقاله‌ای نوشته یا چیزی. نباید منتشر شود. این کار به صلاح نیست. باید جلویش گرفته شود.»»
قطار ناگهان به جلو تکان خورد و آن دیوانه بازوی مرا گرفت؛ چشمانش از ترس گشاد شده بود. «دنبالم هستند!» جیغ کشید. «قانون نانوشته را شکسته‌ام. دستکاری‌های پنهانشان در جهان را برملا کرده‌ام. و به‌خاطر همین نابودم می‌کنند! نابودم می‌کنند!»
قطار که به پیچ ایستگاه بعدی رسید، چرخ‌ها شروع کردند به جیرجیر کردن، و صدا بقیه حرف‌هایش را در خود غرق کرد. تا قطار آهسته شد، او هق‌هق می‌کرد. «کمکم کن. دنبالم هستند. باید کمکم کنی.»
«ایستگاه من همین‌جاست،» گفتم، هرچند نبود، و هرچه زودتر بازویم را از دستش خلاص کردم. به نظر می‌رسید آن‌قدر ضعیف بود که مقاومت نکند.
برگشتم که بروم و به دو جوان خوردم که معلوم بود از آن سر واگن آمده‌اند؛ هر دو کت‌وشلوار سه‌تکه تیره با راه‌راه نازک تنشان بود و وال‌استریت ژورنال تاشده در دست داشتند. به نظر نمی‌رسید زیاد سوار مترو شوند. «ببخشید،» هر دو با ادب گفتند، هرچند من بودم که به آن‌ها خورده بودم. از کنارشان گذشتم و از قطار پیاده شدم.
دیدم که شروع کردند با آن دیوانه حرف زدن، که هنوز حالش خیلی بد بود. با این حال، به نظر می‌رسید هر دو به او علاقه‌مند شده‌اند. یکی‌شان دفترچه آن دیوانه را گرفته بود و تند ورق می‌زد. بستش و وقتی قطار راه افتاد، مرتب گذاشتش داخل وال‌استریت ژورنال اش.
قطاری از جهت مخالف وارد ایستگاه شد و چند دقیقه بعد قطار دیگری رو به راه من پیدا شد. خدا را شکر که کولر کار می‌کرد.
مسافران مترو باید قدر همین لطف‌های کوچک را بدانند.
